Wanneer heb jij voor het laatst bewust iets moois toegelaten?

Ze loopt de deur uit en wij kijken ademloos toe. Vanuit de hal stapt ze de zonbeschenen straat in. De cameraman volgt haar op afstand terwijl ze met vastberaden pas steeds meer uit ons beeld verdwijnt. De zaal is stil, er staan tranen in mijn ogen.

Een kluns zonder blonde haren
Van kinds af aan bewonderde ik mensen die zich elegant en makkelijk bewogen. Zelf voelde ik me jarenlang een onhandige, lange kluns. In mijn hoofd voldeed ik totaal niet aan het heersende meisjesbeeld van blonde lokken, schattige jurkjes en licht als een veertje door het leven dansend. Balletlessen waren voor mij niet aan de orde. Met gym was ik ook niet op mijn best, zeker niet als het om turnen ging of bewegingen waarbij afstemming nodig was tussen hoofd en lijf. Die twee leken bij mij in voortdurende miscommunicatie.

Geen prima ballerina, wel een fan
Het duurde lang voordat ik ontdekte dat ik toch kon genieten van de lijfelijke talenten van anderen. Zeker als het ging om dans, waarbij ik gefascineerd was door de combinatie van muziek, decor, licht en dan ook nog die bewegende mensen. Moderne dans vond ik interessanter dan de doorsnee prinsessen en helden uit het klassieke ballet.

Zijn erfenis danst verder
Een van mijn dansidolen is de in december 2025 overleden Hans van Manen, een wereldberoemde Nederlandse choreograaf. Drie jaar eerder vierde hij zijn negentigste verjaardag en zijn werkgever, Het Nationale Ballet, vierde dat met hem in de vorm van een groot festival. Het was een zinderende voorstelling die nog steeds in mijn herinnering zit. Nu hij er niet meer is, willen ze hem herdenken én zijn erfenis vieren. Vooral dat ene stuk, dat ik nog niet eerder zag, maakt me nieuwsgierig.

De dans en zijn schaduw
Hij ontwierp het in 1979 en ik weet dat het meteen revolutionair werd genoemd, legendarisch. Meer dan veertig jaar later zit ik in theater Carré waar het stuk destijds in première ging. Ik word ondergedompeld in betovering. In de ronde circuspiste beweegt een danseres, in een rode jurk met blauwe schouderbandjes. Ze lijkt een duet te dansen met een cameraman die haar volgt, soms veraf, soms dichtbij. Wat hij ziet door zijn lens, zie ik ook: op een groot scherm, in zwartwit. Haar gezicht toont emoties, de door klassieke spitzen omhulde voeten laten haar benen strekken. Een close-up brengt haar hand in beeld, met gestrekte vingers die bijna tastbaar bewegen.

Het verhaal speelt zich overal af
Plotseling verschijnt een man in de piste. Hij lokt haar de zaal uit en zij volgt, net als de cameraman. Zo blijven we op de hoogte van wat er tussen de danspartners in de hal gebeurt. Hartstocht, vernedering, ruzie, herinnering. Als hij is vertrokken, keert ze terug naar de zaal. Daar danst ze verder, maar niet voor lang. Opnieuw verlaat ze de zaal, trekt in de hal de jas aan die klaarligt en verplaatst zich met rustige bewegingen via de hoofdingang naar buiten.

Dans als taal zonder woorden
Ik ben sprakeloos. Wat een onbeschrijfelijk ontroerend stuk. Hoe is het mogelijk dat één man dit kan bedenken en dat zijn idee zoveel schoonheid kan voortbrengen. We zijn nu gewend aan multimedia voorstellingen, maar ik ontdek dat in 1979 de combinatie van dans en close-up video een wereldprimeur was. De zeggingskracht is nog steeds even groot als toen. Emoties lopen in elkaar over: kwetsbaarheid, kracht, vertwijfeling, gekoppeld aan de grote lijfelijke beheersing van alle daarmee verbonden bewegingen.

Een programmaboekje met goud erin
Slechts een klein half uur, maar compact, vol van betekenis. In het programmaboekje lees ik een magnifieke zin die ik graag zelf had willen bedenken. Een fan omschrijft het stuk als “een werk waarin alles verteld wordt wat er te vertellen valt, een ballet dat als het ware het hele leven omsluit”. Nog dagen later voel ik de bezieling die het stuk in zich draagt.

Verbijsterd én dankbaar
Vaak word ik meegetrokken in de voortdurende stroom slecht nieuws, waarbij we onszelf als mens steeds minder lijken aan te trekken van wat anderen vinden en voelen. Verbijsterd en verdrietig probeer ik te verwerken wat er in de wereld aan ellende en geweld gebeurt.
Het enige voordeel van al die negativiteit is dat ik me tegelijkertijd bewuster lijk te worden dat er ook veel goeds is. Ver van mijn dagelijkse activiteiten ervaarde ik die zaterdagmiddag momenten van diepe schoonheid. Ik ben er dankbaar voor dat ik in een wereld leef waarin ook dit mogelijk is.

Schoonheid als brandstof
Tegelijkertijd realiseer ik me dat het belangrijk is om tijd en ruimte te maken voor dingen die mij inspireren en voeden. Er is niets mis met hard werken, maar de pauzes zijn minstens zo belangrijk. Die zorgen voor de energie die nodig is om bezig te blijven en te groeien. Zeker in de tweede loopbaanhelft is evenwicht essentieel. Je kunt alleen energie geven als je die zelf hebt. Dat is een dooddoener, ik weet het, maar tegelijkertijd een grote waarheid die we liever niet horen. We denderen maar door en merken pas dat dit niet vanzelf gaat als ons reservetankje leeg blijkt te zijn.

En jij?
Hoe geef jij schoonheid en ontroering een plaats in je leven? Hoe zorg je voor een goede balans tussen energie geven en energie ontvangen?
Mijn tip: zet vandaag nog iets in je agenda dat je voedt. Niet volgende week, vandaag. En vertel me wat het is.
Repost dit als jij ook gelooft dat inspiratie geen luxe is, maar een professionele noodzaak.

Extra
Ik woonde op 2 mei 2026 de voorstelling Hans van Manen in Carré bij en schrijf over het stuk Live. De video laat een deel van de oorspronkelijke uitvoering van 1979 zien, naast enkele repetitiemomenten.

In 2022, in de aanloop naar de negentigste verjaardag van Hans van Manen, werd een documentaire over hem gemaakt. Het portret laat zijn onstuitbare energie zien. Video Hans van Manen: Just dance the steps.

Bronnen
Fritz de Jong: Hommage aan Hans van Manen: eerst feest, dan weemoed. In: Theaterkrant, 2 mei 2026.
Nationale Opera & Ballet, online programmaboek Hans van Manen in Carré
Joyce Roodnat: Zal ik, zal ik niet? Live van Hans van Manen opnieuw gedanst. In: NRC, 7 oktober 1994.
Marcelle Schots: ‘Ik ben nooit bezig geweest kunst te maken’ – interview Hans van Manen. In: Theaterkrant, 1 september 2015.

► Fotocredit
Bovenrand: Harrie Wolters op Pixabay
In blog: eigen foto (Rijsterbos, Gaasterland, Friesland)