Ik nam een uur pauze van mezelf en dit gebeurde er

Ik ben niet goed in niksen. Daarom meld ik me aan voor een activiteit die hierover gaat. Hopelijk weet ik daarna beter hoe het moet.

De laboratoriumjas hangt al klaar
Een beetje gespannen over wat me nou precies te wachten staat, meld ik me bij de balie. De medewerker haalt er een in het zwart geklede begeleider bij en vertelt hem: “Dit is de teller van twee uur!” Hij begroet me vriendelijk en brengt me verder. Al eerder vandaag bezocht ik de plek waar het gaat gebeuren, maar nu is het menens. Ik moet mijn horloge afdoen en een witte laboratoriumjas aantrekken. Dan vraagt de begeleider me om te gaan zitten. Ik weet dat het meubel, een met elkaar verbonden tafel en stoel, speciaal hiervoor is gemaakt, maar erg comfortabel is het niet: gegoten beton en keihard. Ik krijg een noise-cancelling koptelefoon aangereikt die ik op moet zetten. Ik begin.

Van bezoeker tot deelnemer
Ik sluit mijn ogen bij de start van dit bijzondere uur. Nu ben ik onderdeel van een tentoonstelling die Stilte voor de storm heet. Op de website van het museum las ik dat wie de storm wil trotseren, het oog moet binnenstappen. Ze hopen dat bezoekers terugkomen tot de kern, de plek waar stilte heerst en helderheid ontstaat. Daarmee willen ze een moment van bezinning bieden in een wervelende wereld. Die nikserigheid is de reden dat ik voor het eerst in mijn leven meedoe aan een opvallend onderdeel van de expositie: een performance.

Tellen als kunstvorm: Marina Abramović 
Voor me op tafel ligt een berg van linzen en rijst. Gedurende een uur ga ik de korrels scheiden en tellen. Daarvoor krijg ik een vel papier en een potlood. Ho ho, niet lachen! Dit is niet zomaar een leuk probeerseltje, hier is jaren over nagedacht door een wereldberoemde kunstenaar: Marina Abramović.
De performance is geen wedstrijd, het gaat niet om snelheid of resultaat. Mijn opdracht is om de taak respectvol uit te voeren, me helemaal hierop te focussen en een uur lang in stilte te tellen.

Stilte is luider dan ik dacht
Al met mijn ogen dicht merk ik de enorme impact van de koptelefoon. Ik zit in complete stilte en moet daar erg aan wennen. Ook als ik mijn ogen open en geconcentreerd naar beneden kijk, naar dat gespikkelde bergje korrels, hoor ik niets. Zelfs niet de geluiden van de menselijke onderkanten die ik voor me langs zie lopen. Pas nu besef ik dat ik ongelofelijk auditief ben ingesteld. Ik reageer altijd sterk op geluiden, zeker op stemmen of muziek. Ze vragen meteen mijn aandacht en ik kan dat moeilijk uitschakelen.

Selecteren, verplaatsen, herhalen
Na een tijdje (geen idee hoelang, want mijn tijdgevoel is weg) ontdek ik iets. De stilte geeft me veel rust en dat voelt heerlijk! Ik kan me makkelijk concentreren. Uit het bergje selecteer ik tien rijstkorrels. Dat valt niet mee, want ze zijn klein en glad. Ze plakken aan mijn vingers en ik moet mijn best doen om ze naar een uitsnede in het tafeloppervlak te verplaatsen.
Daarna vraag ik me af wat ik moet met de linzen. De opdracht is om de rijst te tellen en zegt niets over die andere korrels. Ik bedenk dat ik ze gelijkwaardig ga behandelen – dat lijkt me eerlijk. Ze liggen er toch niet alleen om het verzamelen van de rijstkorrels moeilijker te maken?

Orde in de korrelchaos
De linzen laten zich door hun rondingen en iets hardere structuur makkelijker vergaren. Ik besluit de opdracht licht kunstzinnig(?) uit te voeren: ik maak een rij van afwisselend tien witte rijstkorrels en tien zwarte linzen. Als de eerste rij de uitsnede vult, zijn het dertien wit-zwarte korrelstapeltjes.
Ik voer de taak zo precies mogelijk uit. Voordat ik een stapeltje verplaats, tel ik na of het echt tien korrels zijn. Daarna leg ik elk stapeltje keurig neer.

Eén tafel, twee rollen
Mijn nieuwe ontdekking is dat ik een dubbelheid voel. Ik merk dat ik geconcentreerd bezig ben met de opgelegde, maar ook zelf gekozen taak uit te voeren. Al van tevoren had ik echter bedacht dat ik misschien een blog wilde schrijven over deze ervaring. Dat zorgt ervoor dat ik tegelijkertijd mijn gedrag, gedachten en gevoelens observeer. Die dubbelheid lijkt niet goed recht te doen aan de focus die de opdracht vraagt.

Tellen mag ook anders
Toch wil ik die observerende rol niet kwijt. Ik neem de vrijheid om te blijven observeren, al ga ik er minder aandacht aan geven. Af en toe schrijf ik hierover iets op in plaats van het alle ruimte te geven in mijn hoofd en hart.
Weer een tijdje later besluit ik het telproces iets losser aan te pakken. Niet meer de korrels per stuk tellen en dan een tiental maken. Ik pak nu een handjevol van de berg, orden ze per soort en maak er dan tientallen van. Zo kom ik tot een tweede rij van dertien stapeltjes, nu zwart-wit opgesteld.

Afleiding van binnen en van buiten 
Tot mijn verbazing probeert mijn hoofd de stilte te omzeilen. Ik hoor opeens muziek in mezelf die ik blijkbaar zelf maak. Als ik dat merk, stoppen de geluiden net zo plotseling als ze begonnen. Daarna registreert mijn ooghoek rechts een heen en weer wippende vogel, buiten op het gras. Ik weet dat het grote raam, van vloer tot plafond, uitzicht biedt op de mooie omgeving, maar hef mijn hoofd bewust niet op. Ik laat de derde rij van stapeltjes, wit-zwart, ontstaan.

Een hoofd dat ergens anders wil zijn
Mijn hersenen lijken afleidingsmanoeuvres te bedenken en het valt me zwaar om me te blijven concentreren. Is dit de fase waarover Abramović sprak toen ze het had over uithoudingsvermogen, zelfbeheersing en wilskracht? Ik roep mezelf terug in de toewijding van het moment en dat helpt. Ik voel weer de rust van de taak en ga verder. De vierde rij, zwart-wit, verschijnt.

Tijd - en toch niet voorbij
Dan zie ik vanuit mijn gebogen hoofd de zwarte onderkant van iemand verschijnen, die zijn hand op de tafel legt. Het is de begeleider. Ik kijk hem aan. Hij zegt: “Het is tijd” en neemt mijn koptelefoon in ontvangst. Die wordt opgeborgen en hij komt terug met een kleine handborstel. Rustig schuift hij mijn rijtjes door elkaar en veegt ze bij de overgebleven korrelberg. Ik trek mijn jas uit. De nieuwe teller kan beginnen.

Meer tijd voor niets – dat is alles
Abramović noemt de performance een oefening in aanwezigheid. Ze beschouwt het als een uitdaging om in een wereld vol afleiding de tijd te nemen om contact te maken met onszelf en met anderen. Wat ik deed, was een kleine, ogenschijnlijk nutteloze daad. Toch was dit bijzondere uur een les om meer tijd voor mezelf vrij te maken. Dus niet alleen mijn resultaatbewuste, doelgerichte kwaliteit voeden, maar ook de o zo noodzakelijke rustige, bewuste kant. Tijd waarin ik om me heen of in mezelf kan kijken, zonder iets te willen of te moeten.

Een uur dat ik niet vergeet
De nog niet ingevoegde korrelstapeltjes tel ik niet mee. Dan telde ik dat ene uur 260 rijstkorrels (en 260 linzen). Het is niet niks - wat een kostbare korrels!

Wanneer heb jij voor het laatst iets gedaan zonder doel, resultaat of tijdsdruk?

Extra
In de video vertelt Marina Abramović over de performance Counting the Rice.

Bronnen
Cathelijne Blok: Marina Abramović: ‘Ik geef mijn publiek alle liefde die het wil’. In: NRC, 15 maart 2024.
Lucette ter Borg: Marina Abramović: van mystiek martelobject naar protserig kosmisch. In: NRC, 28 maart 2024. Uitgebreid artikel naar aanleiding van de overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam.
Mieke Bouma: Rijst tellen als ritueel. Geduld als kunst, 30 november 2025.
Carola Houtekamer: Boven die idiote rijstkorrels en linzen is er geen ontsnappen aan. In: NRC, 9 januari 2026.
Nieuwsuur: Performance-ster Abramović vond Amsterdam lastig: ‘Iederéén was hier bloot’. NOS 13 maart 2024. Ter gelegenheid van de overzichtstentoonstelling van Abramović in het Amsterdamse Stedelijk Museum had Nieuwsuur een gesprek met haar. De video laat dit zien, aangevuld met enkele performances en een toelichting hierop.
Museum Voorlinden: Counting the Rice
Museum Voorlinden: Tentoonstelling ‘Stilte in de storm’
Mirjam Wolfsbergen: Rijstkorrels tellen is behoorlijk populair; sessies tot eind februari volgeboekt. Omroep West, 23 november 2025. Met een video over de ervaringen van een teller en enkele bezoekers.

► Fotocredit
Eigen foto's.