Denk jezelf jong: ga regelmatig vreemd

Wat is er toch een boel onzin over ouder worden. Dat begint al in de jongere jaren. Wist je dat ons brein pas met je vijfentwintigste klaar is met ontwikkelen? Pubers en jongeren doen niet opzettelijk rare dingen die volwassenen onbegrijpelijk vinden: ze weten gewoon niet beter. Het deel van hun hersenen dat verantwoordelijk is voor plannen, beslissen en impulsbeheersing (voor de liefhebbers: de prefrontale cortex), is als laatste uitontwikkeld.

Ouder worden als kantelpunt
Gemiddeld worden Nederlandse vrouwen iets meer dan 83 jaar. Als jarige 60+’er sta ik erbij stil dat ik dus al ruim drie vierde van mijn leven achter me heb. Om me heen zie ik veel ouderen met mankementen. Opeens wil ik meer weten over wat ik kan doen om zo lang mogelijk gezond te blijven leven, vooral in mijn hoofd. Ik duik in de literatuur en kom dingen tegen die ik niet wist.

Fit blijven tussen de oren
Samengevat in één zin: net als spieren houd je je hersenen in vorm door ze te verzorgen en te trainen. Ik noem het mentale fitness en die is belangrijker dan je denkt. Als je je geest jong houdt, ben je beter bestand tegen stress, sta je positiever in het leven en ben je gelukkiger. Maar ja, hoe doe je dat, je geest jong houden?

Het brein houdt van een kloppend hart
Handig om te onthouden: als je met een levensstijl oud kunt worden, is die ook goed voor je hersenen. Een onmisbaar onderdeel van zo’n gezonde manier van leven is, dat dacht je vast al, veel bewegen. Als je intensief beweegt, pompt je hart sneller en stuurt het meer bloed door het brein. Naast die betere bloedcirculatie zijn er ook positieve effecten op de prikkels rond je zenuwcellen.
Doen dus! Zeker als je weet, dat hoe meer je stilzit, hoe lastiger het wordt om alsnog in beweging te komen. Denk maar eens terug aan hoe je je voelt na een dag bureaustoelkleven. Dan heb je geen zin meer om naar de sportschool te gaan. Nou, dan maak je maar zin!

Comfort is geen groeizone
Als je echt fris wilt blijven in je kop, ontdek ik een ander dringend advies. Ons brein moet geprikkeld worden en daar zijn inspanningen voor nodig. Nieuwe uitdagingen. Problemen die schreeuwen om een oplossing. Dingen waar je moeite voor moet doen. Stel jezelf op de proef.
De kunst is om die uitdagingen regelmatig aan te gaan en op een breed terrein. Dan geef je een extra boost aan je hersennetwerken. Je zet nieuwe hersenprocessen in werking of je laat andere verbindingen in je brein ontstaan.

Spelen is serieus werk
In allerlei artikelen lees ik dat die uitdagingen heus niet alleen studies of cursussen zijn. Je kunt zoveel meer doen om geestelijk scherp te blijven. Luisteren naar muziek is zo’n activiteit waarbij onderzoekers allerlei breinnetwerken actief zien worden. Ik word helemaal blij als ik ontdek dat het nog veel beter is om muziek zelf te spelen.
Ik denk meteen aan mijn besluit van een paar jaar geleden om een nieuw instrument te leren bespelen. Ontdek in het blog Het geheim zit in het rietje welk instrument dit is. Ik kan je verzekeren: ik heb daar nog heel wat te leren en het kost veel moeite. Bij neuropsycholoog Eric Scherder lees ik dat bij dit spelen motoriek, auditieve informatie, visuele informatie en emoties zijn betrokken. Een grote breinboost dus, als troost voor mijn geploeter.

Het echte werk gebeurt binnen
Het is duidelijk dat verjongen of jong blijven denken, veel verder gaat dan een jeugdig uiterlijk. In plaats van plastische chirurgie, hippe kleding of make-up is het veel effectiever om van binnenuit te werken. Met groente en fruit, een goede nachtrust en niet te veel stress kom je een heel eind. Vergis je echter niet in het belang van een gezonde geest. Daarom een paar handige tips om mentaal jong te blijven.

Jong denken in de praktijk
1. Blijf je verwonderen
Als je ouder wordt, verwonder je je steeds minder. Stel je er eens voor open dat de wereld een plek vol wonderen is. Verdiep je in een boek over een land dat je niet kent. Maak tien creatieve foto’s, op je werk, in je buurt of thuis. Wandel en observeer je omgeving. Doe alsof je een kind bent en alles voor het eerst ziet. Ontdek hoe ik tijdens mijn vakantie verwondering tegenkwam.

2. Doe vandaag iets dat je nog nooit eerder hebt gedaan
Het ervaren van een nieuwe bezigheid of een andere omgeving zorgt ervoor dat er hormonen vrijkomen die functioneren als een soort voedingsstof voor het brein.

3. Leer de haltes van de bus- of treinreis naar je werk uit je hoofd
Probeer ze allemaal te noemen op je terugweg naar huis.

4. (Ver)oordeel niet te snel
Onze reacties hebben als basis onze ervaringen en emoties uit het verleden. Het mooie daarvan is, dat ze ons rijker en wijzer maken. De andere kant is, dat ze er ook voor zorgen dat we te snel (ver)oordelen. Houd een open mind. Probeer ontvankelijk te zijn en open te staan voor nieuwe situaties.

5. Neem niet alles zo serieus
Natuurlijk heb je als volwassene vaak serieuze, belangrijke dingen aan je hoofd. Let op dat je niet alles te serieus neemt, zeker jezelf niet. Maak grapjes. Bekijk eens een flauwe komedie. En vooral: relativeer.

Sta eens stil bij je eigen mentale fitheid. Wanneer heb jij je geest voor het laatst echt geprikkeld? Die vraag alleen al is een begin.

Bronnen
Alzheimercentrum Amsterdam: Oppeppers: tips voor gezonde hersenen
Veronique Greenwood: How to Think Yourself Young. In: Time, 13 januari 2026
Holibody: 8 tips voor een jonge geest
René Kahn: De tien geboden voor het brein. Uitgeverij Balans, 2011.
Ellen J. Langer: Counterclockwise: Mindful health and the power of possibility. Ballantine Books, 2009.
Lianne Wijnands: Zo houd je je brein jong volgens neuropsycholoog Eric Scherder. Quest, 20 januari 2025.
 

► Fotocredit
Bovenrand: Gerd Altmann via Pixabay
In blog: Richard Reid via Pixabay